Burlen en paddenstoelen

Het is een terug wild-zijn
een geur van aarde, subtiel
gras tot hooi verfijnd
Ruwe handen van de stiel

Bossen overlopen dalen
Stiekeme vossen sluipen,
ver burlen van rivalen
en opgewekte harten
die deze wilde woorden bedruipen,
ze dromen van woeste gronden tarten
...
Slechts een droom
door land omzoomd
een terug wild-zijn

VAG - partim Ardennen (2011)

De Ardennen. Het is een laatste stukje semi-wildernis in België voor zover die term gebruikt mag worden op deze grote beheerde bossen. Ik woon er op een anderhalf uur rijden vandaan maar in de drieëntwintig jaren dat ik al meegemaakt heb was ik nog nooit "echt" in de Ardennen geweest. Ja, met mijn opa op die heerlijke woensdagnamiddagen als hij mij van school afhaalde en simpelweg stelde : "Heb je zin in 'n tripje Ardennen ?". Dan reden we richting Dinant of Heer-sur-Meuse, aten we frietjes in onze vaste friture en prentte ik mij als 10-jarige leergierige jongen de hele aardrijkskunde in mijn geheugen zodat ik in het 4e leerjaar de enige was die kon antwoorden waar Maas en Samber samenvloeiden. Ik had het met eigen ogen in Namen kunnen aanschouwen.

Die tripjes wakkerden al vroeg de reislust in mij aan en toch een realiseren dat ook ons land, hoe klein en overbevolkt ook, wel degelijk mooie plekjes verstopt. Dat vergeten mensen van mijn leeftijd al eens. De Ardennen met zijn grijze opdoemende rotsen bleef in mijn geheugen gegrift maar die bossen, dat bleef onbekend terrein. Tenminste tot eind september laatstgeleden wanneer Rein mij uitnodigde om met hem en zijn moeder Lea een weekendje Ardennen te doen nabij Neufchâteau in het boerendorpje Massul waar wij bij Lea's vriendin Hilde mochten blijven logeren.

Massul en de rest van de streek staan bekend als een wijk- en broedplaats voor de Zwarte ooievaar (Ciconia nigra) die helaas net al vertrokken was richting zuiden maar ons hoofddoel was niet iets gevederds; integendeel, het zware kaliber van Edelherten (Cervus elaphus) is niet bepaald vederlicht te noemen. Hilde had via dorpsgenoten een regeling kunnen treffen met de lokale boswachter die ons en nog enkele anderen 's avonds zou rondleiden per auto in het bos en op de typische bronstplaatsen zou stoppen om te luisteren naar het geburl van de Edelherten.

Maar eerst verkenden Rein en ik nog de omgeving in Massul. Het was een heerlijke nazomerdag met temperaturen boven de 20°C en we zagen 't weekend helemaal zitten !

In het vochtige beekvalleitje vonden we bloeiende Adderwortel (Persicaria bistorta), een van de laatste voedselplanten voor insecten vooraleer de herfst haar invloed laat gelden op het land.

's Avonds na het overvloedige avondmaal dat Hilde bereid had met groenten voornamelijk van eigen kweek, trokken Rein en ik, elk een flesje kriekbier in de handen, nog eens rond langs de bosranden waar we 'n Vos (Vulpes vulpes) in de koeienweide betrapten en luisterden naar de diverse roepen van een Bosuil (Strix aluco). We laadden onze batterijen op voor de grote dag die ging komen !

Een zonnige zaterdag diende zich aan en natuurliefhebbers als wij zijn gaan we een lange wandeling in en rond het dorp Suxy maken.

Een oude koeienstal nodigt uit voor een vruchteloze zoektocht naar kleine zoogdieren.

Een Grote stinkzwam (Phallus impudicus) alias de "Stinkende bospiet" volgens Rein is erg populair bij 'n mestkever.

In deze landschappen van schrale berkenbossen met heide en dichte dennenbossen komen de herinneringen aan Zweden terug net als dat "safari" gevoel, omringd door sporen van grote zoogdieren als Edelhert of de woelplaatsen van een Everzwijn (Sus scrofa).

Het zonlicht speelt met de kleuren van de bossen en maakt alles een pulserend levend geheel dat de impressionisten van weleer verrukt zou hebben.

Rein scheurde die morgen zijn enige broek dat hij mee had en moest aan de slag met naald en draad.

En dan was het eindelijk zover : we volgden de boswachter in zijn Nissan X-trail het bos door en stopten op diverse plaatsen. We hoorden inderdaad het zware geburl dat ver kan dragen en het getak van de vechtende geweien. De boswachter was in functie en had ook zijn nachtkijker mee; iedereen mocht eens het groene gespikkelde beeld van de nachtelijke omgeving bekijken. Iets dat we in Zweden bij de berenwacht wel hadden kunnen gebruiken !


De plaatsen waar we stopten, prentten we in ons geheugen om de volgende morgen vroeg er weer even te passeren. De ochtendlijke taferelen boven het bedauwde land alleen al was de moeite van het vroege opstaan meer dan waard zoals bij dit eenzame boompje of die bedruppelde spinnenwebben.

En dan ... eindelijk ! Twee Edelhert hinden lopen de weg over om ons even een blik te gunnen op hun stevige elegantie. Mannelijke exemplaren met hun trots gewei zien we helaas niet maar dat komt nog wel eens !

De dag voordien hadden Rein en ik in Massul een dennen- en berkenbos gevonden met een mooie ondergroei van mossen, wat Struikheide (Calluna vulgaris) en vooral paddenstoelen. Een ware massa van Vliegenzwammen (Amanita muscaria) bevolkte de bodem en elk moment leek de fantasie een kabouter tevoorschijn te toveren.

Het zeer fotogenieke Kleverig koraalzwammetje (Calocera viscosa) leeft op dood naaldhout en zag je bijna overal opdoemen in dit bos.

Op de namiddagwandeling rond Traimont ligt er deze houthakkersstronk, vrij voor de wandelaars om eens uit te proberen; die kans kan Rein niet laten liggen !

De benodigdheden voor het splijten van het hout liggen in de warme septemberzon.

Rond Traimont is het vooral een landbouwgebied waar we onder andere een Rode wouw (Milvus milvus) en een Boomvalk (Falco subbuteo) zien jagen en een IJsvogeltje (Alcedo atthis) voorbij ons flitst in de beekvallei.

Met deze zweefvlieg, die met zijn kompanen massaal de Herfstaster (Aster dumosus) onder handen -of moeten we labulae zeggen ?- nam, sluit ik dit weekendje Ardennen af. Het was een verrassende ontdekkingstocht op amper 150 kilometer van m'n deur ...

Nieuwvliet en Noordzee

"Ici je deviens mélancholique et voudrais habiter une grande cabine devant la mer. Je la tapisserai de coquilles nacrés et dormirai là idéalement bercé par la mer avec une belle fille flegmatique et blonde à la chair salée. Quel rêve délicieux et agréable."
James Ensor, 1897

Deze uitspraak van de Oostendse schilder Ensor is een prachtige samenvatting van mijn mening ten opzichte van de stranden der Noordzee. Niet enkel in België maar ook even over de grens bij de Nederlanders in het mooie Zeeuws-Vlaanderen kan men dromen beleven op de wijdse stranden die als extra troef hun natuurlijkheid uitspelen. Waar in België duinen meestal in een stramien gedwongen worden krijgen ze bij onze noorderburen alle ruimte, net als diverse stilaan zeldzaam geworden strandplanten zoals Blauwe zeedistel (Eryngium maritimum) en Zeeraket (Cakile maritima).

Het mag mijn lezer dan ook niet verwonderen dat ik uit de lucht viel toen mijn ouders als verrassing ineens een weekje vakantie geboekt hadden in Nieuwvliet, op enkele kilometers van de grens af. En Darko mocht mee, onnodig te zeggen dat het een heerlijk zout weekje werd.

Half verlaten voor de meeste ogenblikken is het hier ideaal voor Border collies die smeken om 'n balletje op te gooien...

Zonsondergang en een verlaten boei ...

En ook een volle maan kwam piepen over de duinen en verdronken polders.

Want het gebied hier in de duinen heet ook Verdronken Zwarte polder; een oude polder die de zee terug opeiste na een dijkdoorbraak in de 18e eeuw. Een deel van het gebied is broedgebied en vogelreservaat, op dit moment in begin september begonnen deze vol te lopen met diverse soorten ganzen waaronder deze Brandganzen (Branta leucopsis).

De zeegeul in Nieuwvliet, een zeer grote dynamiek is kenmerkend voor dit soort systemen.

De Zeeaster of Zulte (Aster tripolium) stond nog in bloei en kleurde de duinranden paars, een traktatie voor de insecten van het late seizoen.

Diverse keren weerklonk het typische gegak van de ganzen die over het strand en de polders vlogen.

De Noordzee was betrekkelijk kalm en ik moest mij "tevreden stellen" met fossiele schelpen in de vloedlijnen. Deze waren voor mij al meer dan voldoende om mijn vakantie geslaagd te noemen.

Het leuke aan zomers Zeeland is de grote diversiteit aan strandhutjes.

Duinen waar wind, zee en planten vrij spel krijgen; dat is in België niet zo algemeen als hier zoals deze Duindoorn (Hippophae rhamnoides) in volle vruchtendracht aantoont met zijn jaloezie opwekkend uitzicht op de zee.

's Avonds werd het strand aan de geul een grote slaapplaats voor enkele honderden meeuwen, Scholeksters (Haematopus ostralegus), Tureluurs (Tringa totanus), Grutto's (Limosa limosa), Regenwulpen (Numenius phaeopus) en ook sternen zoals op deze foto enkele Grote sternen (Thalasseus sandvicensis, midden) en links Noordse stern (Sterna paradisaea).

In de schemering zoekt een Kleine zilverreiger (Egretta garzetta) nog een laat avondmaaltje.

We nemen afscheid van de zomer, kleurige vliegers orneren de blauwe hemel. Tegelijk nam ik afscheid van de Noordzee voor weer een paar maanden. "Ik kom terug" beloof ik haar en stap een laatste keer terug naar de gehuurde bungalow.

Zoölogisch instituut

But what is happiness except the simple harmony between a man and the life he leads? - A. Camus

Ik ben vandaag eindelijk afgestudeerd als "Bachelor of Science in de biologie" en nu kan eindelijk 't ware werk beginnen : de specialisatie in de masterjaren. Het waren drie mooie jaren en ik vond dat ik op deze blog dat op een of andere manier gestalte moest geven. Niet door foto's van m'n medestudenten en ik, verwikkeld in labo's, excursies of dergelijke; die komen al geregeld in mijn verhalen aan bod. Nee, ik vond het een leuker idee om eens een kleine impressie te geven van een gebouw dat ik in die drie jaren meermaals bezocht en dat toch ook een rijke geschiedenis heeft : Het Koningscollege Zoölogisch Instituut van de KU Leuven. Dit herbergt een grote verzameling opgezette dieren, van de doodgewaande Coelacanth (!) tot de uitgestorven Amerikaanse trekduif. Een geheime plek die wél publiek toegankelijk is na de renovatie en waarvan men de boeiende historiek hier kan lezen.

Opgezette dieren kan men misschien luguber vinden maar ze vertegenwoordigen een zeer hoge informatieve en educatieve waarde.

Maar ook geologische informatie en fossielen vormen mee het verhaal van het leven.

Maar het pronkstuk van het museum is toch dit skelet van een Groenlandse walvis, in de 19e eeuw door professor Van Beneden voor de collectie aangeschaft.

Zo in de paar minuutjes voor een les of practicum hier rondwandelen verrijkt mijn kennis steeds weer en herinnert mij weer aan de fragiliteit van onze Aarde, hoe weinig we er eigenlijk nog maar van weten en mijn toekomstige rol daarin als "wetenschapper van het leven". Er is hoop, maar de natuur en onze omgeving behouden vereist kennis van die omgeving !


*Een impressie van het Plantkundig instituut, dat ander door biologen veelvuldig bezocht gebouw kan men hier vinden.

Heimwee naar het noorden deel twee

When a child I dreamt to discover
New lands to be seen
New countries to be explored
but now it's the urban jungle
and the unknown streets
I have to face, not the jaguars
and not the spiders to be afraid of
but traffic lights and rush hours

As a child I dreamt four wheel drive
I dreamt in mud and earth
air of dust and fire of sand
water of creeks and rocks
I dreamt colourful places
ample to be painted
but now it's my current life
I have to explore, women around
expectations instead of unknown nations
But never left the dream
I dreamt as a child.

VAG, 2008

Na de culturele uitstappen in de hoofdsteden werd het tijd om de wilde natuur van Zweden een bezoekje te brengen. Op de kampeerplaats in Kaxas waren we een Zweeds koppel omgevingswetenschappers tegengekomen die heel hun land al doorkruist hadden en ons tips gaven terwijl ze ons reisplan bekeken; dat was volgens hen een mooie "inleiding" tot Zweden. Een van hun mooiste tips was Bakvatnett : een bergwandeling waar je gegarandeerd rendieren moest vinden met vertrek uit het dorpje. De weg ernaartoe was een typische grindweg waar de Zweden los over "vliegen" in hun Volvo's en leidde ons uiteindelijk tot tegen een meer waar de geleidde wandeling begon. Het pad leek bij momenten de afwatering van de berg te zijn en sandalen waren hier beter aangepast; ook al omdat het pad al eens een vermomde modderkuil bleek te bevatten.

Maar de ruwe omgeving die onze 'civiele' ogen telkens bewonderend opnamen maakte veel goed.

Of wildvreemde planten zoals deze Nordisk stormhätt (Aconitum lycoctonum ssp. septentrionale) die bevreemdend werkten zorgden voor een wetenschappelijke nieuwsgierigheid die het foldertje van de wandeling -in 'n bak aan het startpunt te vinden- wist te bevredigen; deze prachtige plant is onder andere dodelijk giftig...

Maar in het struikgewas weerklonk er stiekem geritsel en gepiep ... Schattige Berglemmingen (Lemmus lemmus) stalen de show langs het pad.

Ook Lore wist ze te vinden en zelfs erg mooi te filmen terwijl eentje aan het eten was.

Rein en ik hadden een weddenschap afgesloten om extra marshmallows bij 't kampvuur die avond voor diegene die als eerste een Rendier (Rangifer tarandus) zou zien. Dat werd ik die ze met een verrekijker op de verre bergtop vond. Zo ver dat zelfs met een extender tot 600mm mijn lens nog niet zo dicht geraakte. Het was een hele kudde met bellen rond hun nek die van ver weerklonken.

Na ons te goed hebben gedaan aan vele bosbessen aan de berghut keerden we weer om met onze onuitwisbare indrukken die we meedroegen. De dag nadien vertrokken we naar Trondheim, Noorwegen.

Op zoek naar een plaatsje om ons middagmaaltje van boterhammen te eten rij ik stomweg op een verborgen rotsblok... Deze reis was lang niet vrij van materiële pech. Uiteindelijk kwam ik terug thuis met een elektrische buitenspiegel die steeds naar de wolken wou draaien en dus met takjes geblokkeerd moest worden; een reservewiel die in 't noorden gekocht werd; een kapotgereden achterlamp door Pieter; kapotte sandalen; een lekke luchtmatras zodat ik de laatste dagen in mijn rubberbootje moest slapen; een verdronken GSM van drie weken oud en nog vele andere zaken. Als ik dacht dat 't na vorig jaar niet veel erger kon, werd nu mijn ongelijk bewezen. Maar de auto bleef rijden !

We hadden de scherpe en steile fjorden verwacht maar die moet men naar het schijnt rond Bergen gaan zoeken. Desalniettemin was het schouwspel van de zonsondergang een impressionistisch schilderij waardig.

's Anderendaags rijden we terug naar Zweden; terwijl we nog voor de grens even stoppen om te rusten en te eten bleken we aan deze prachtige waterval uit te komen. Dit is reizen : je laten leiden door verrassingen tussen jouw planning door.

Nog zo'n verrassing was bijvoorbeeld dit jonge Rendier in een weide...

... deze schapen los langs de weg zonder omheining die wel op de bus leken te wachten ...

... en dit oude huisje dat zo uit een sprookje weggelopen leek te zijn. In Noorwegen zijn vele van zo'n huisjes en stalletjes te vinden met de daken begroeid met een dikke laag mos, gras en struiken.

Een laatste verrassing diezelfde dag overkwam ons bij het zoeken naar een geschikt kampeerplaatsje in de buurt van Lossendammen. Een heel bos lag vol rendierschedels, kaken en geweien vergezeld door een platgedrukt hek, pootafdrukken en uitwerpselen (met sporen van bessen) van Bruine beren (Ursus arctos arctos) ! Ondanks twee nachtelijke uitkijkposten zouden we op een ongedefinieerd gegrom na niks merken van dit grote zoogdier.

Na wat verder zoeken vinden we een kampeerplaats langs een riviertje op zo'n twintig kilometer ten westen van Hede en op een dertig kilometer van Sanfjallet.

Natuurlijk konden we deze mooie kans niet laten liggen en al snel was het bos rondom ons vervuld van het gespetter en geplons van twee opgeblazen vaartuigen met de opvarenden die in een wild watergevecht verwikkeld waren.

De rendierschedels die de biologen onder ons meegenomen hadden uit het voornoemde bos zaten vol maden en vleesresten; die werden uitgekuist en de schedels werden boven het kampvuur gedroogd. De vele schedels in dat bos is mogelijk te verklaren door een ultra-stinkende door mensen gegraven kuil waarin wellicht kadaverresten gesmeten worden. Elke schedel heeft ook een rond gaatje dat op een geweerschot wijst.

Ook hier gaan we een berg op, namelijk in het nationaal reservaat van Sanfjallet; hier komen enkele beren voor samen met typische Scandinavische bergdieren zoals de Berglemmingen maar ook vogels zoals Ruigpootbuizerd (Buteo lagopus) en Auerhoen (Tetrao urogallus). In de verte, als men achterom kijkt, ziet men de bergketens die tot aan de Zweeds-Noorse grens onder het zichtsveld van de toeschouwer uitstrekken.

Pieter, halve Zwitser als hij is, klimt steeds op kop.

Plots komen we deze Alpensneeuwhoen-hen (Lagopus muta) tegen die niet zo schuw is; hier komen niet zoveel mensen, en ik kan haar tot op een twee meter benaderen met de 100mm lens. Een prachtige waarneming !


Op de losse kwartsiet van deze bergen klauteren we de twaalf kilometer lange wandeling rond, af en toe vergezeld door Sneeuwgorzen (Plectrophenax nivalis).

Na Sanfjallet rijden we richting Arvika, met name naar Lennungshammar waar we gaan wandelen en kanoën; maar eerst nog een foto om te bewijzen dat de Passat echt wel zwaar beladen was ... zeker voor op die slechte wegen in 't noorden.

In Lennungshammar aangekomen vertrekken we voor een beregende wandeling van vijftien kilometer dwars door typisch Zweeds naaldbos dat mooie beelden opleverde. Opvallend was die grote aanwezigheid van mossen en korstmossen die zelfs van de bomen afhingen.

Een veelvoorkomend biotoop in Zweden naast de naaldbossen zijn de trilveengebieden in de natte en heide op de kalkrijke, drogere stukken. We vinden onder andere deze (vermoedelijk) Lange zonnedauw (Drosera anglica) terug.


De kanotocht daags nadien werd onvergetelijk door de grote golfslag in het midden van die grote meren, het eilandje dat we aandeden en tenslotte ook die prachtige Parelduikers (Gavia arctica) in zomerkleed die we dicht konden benaderen.

Vlakbij onze kampeerplaats, op onze rustdag, vindt Rein deze prachtige clichématige kabouterpaddenstoel.

In Noorwegen vond Lore vanuit de auto onze eerste Eland (Alces alces), een vrouwelijk exemplaar, maar fotograferen lukte ons niet. Rein slaagde er wel in bij dit mannelijk exemplaar. Elanden, zo groot als een paard en het nationaal symbool van Zweden, zijn het grootste nog levende hertensoort en de laatst overblijvende van het geslacht Alces.

Voor avontuurlijke kampeerders is er niks lekkerder als dessert dan vanillepudding met marshmallows; een toevallige ontdekking bij gebrek aan speculaas.

Op de terugweg passeerden we door Oslo -waar de effecten van de laffe aanslag die 92 dode jongeren als trieste balans gaf, nog voelbaar waren- en overnachtten we terug in Zweden in Öddö, een eilandje waar we een laatste keer zwommen en ons laatste kampvuur hielden aan het water, de sterren bewonderden vooraleer de 1500 kilometers terug te rijden; alleen maar om een heimwee naar het half getemde noorden te cultiveren. Zweden, ik kom terug !